सुजाता बैठक छाडेर बाहिरिइन्, नेतृत्व निर्णयविहीन

काठमाडौं - कङ्ग्रेसका वरिष्ठ नेताहरु छलफलमा रहिरहेकै अवस्थामा नेतृ सुजाता कोइराला बैठकबाट बाहिरिएका छिन्। 'काम न काजको छलफल भइरहेको छ,' पार्टी कार्यालय सानेपाबाट बाहिरिँदा नागरिकसँग भनिन्, 'वैठक बोलाएर अल्मल्याउने काम मात्र भएको छ।' 
कसले नेतृत्व गर्ने भन्ने विषयको विवाद टुङ्ग्याउँन कार्यबाहक सभापति कोइराला, वरिष्ठ नेता शेरबहादुर देउवा, प्रकाशमान सिंह, कुलबहादुर गुरुङ लगायतका नेताहरुको बिहानैदेखिको छलफल नटुंगिएपछि कोइराला आक्रोशित भएर बाहिरिएकी हुन्। अन्य केन्द्रीय सदस्यहरुले पनि आधा घन्टामा पदाधीकारी विवाद नटुंगिने हो भने वैठक बहिस्कार गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
कङ्ग्रेस संसदीय दलको नेता रामचन्द्र पौडेलले आगामी सरकारको नेतृत्व गर्ने कार्यवाहक सभापति सुशील कोइरालाले प्रस्ताव गरेलगत्तै हिजोको वैठकमा सुजाताले विरोध जनाएकी थिइन्। सरकार नेतृत्वबारे सुरुमै मतभेद देखिएपछि आज बिहान ११ बजे बस्ने भनिएको केन्द्रीय समितिको वैठक अपरान्हसम्म पनि बस्न सकेको छैन्।
पदाधीकारी वैठकपछिमात्रै कङ्ग्रेस केन्द्रीय समितिको वैठकले सरकारमा जाने या नजाने निर्णय लिने छ। सरकारमा जाने भए कसको नेतृत्व रहने हो त्यसको पनि छिनोफानो गर्न वैठक बोलाइएको हो।

क्रान्ति जारी रहने: भट्टराई

गोरखा- एकीकृत नेकपा (माओवादी)का उपाध्यक्ष डा बाबुराम भट्टराईले जनताको राज्यसत्ता स्थापना नहुँदासम्म क्रान्ति जारी रहने र क्रान्तिको बाटो शान्तिपूर्णरुपमा अगाडि बढिरहेको दाबी गरेका छन्। 
घ्याल्चोक गाविसमा आयोजित भेटघाटमा उनले अत्यधिक बहुमत हासिल गर्दागर्दै पनि प्रतिक्रान्तिकारीले अगाडि बढ्न नदिएको आरोप लगाए।
'जनताले चाहेअनुसार ठूलो शक्ति भएको कारणबाट एकीकृत नेकपा (माओवादी)को नेतृत्वमा सरकार बन्नुपर्ने हुन्छ, जनताको चाहना पनि त्यही हो', उनले भने।
उनले आजै गोरखाको घ्याल्चोकमा रहेको सहित स्मृति तरकारी उपभोक्ता सहकारी सङ्घ र लोकहरि सहकारी उपभोक्ता संस्था र वडहरे लिफ्ट इरिगेसनको समेत अवलोकन गर्नुभयो।

सरकारको नेतृत्वबारे कांग्रेसमा मतभेद

काठमाडौं- कांग्रेस केन्द्रीय समितिमा पार्टी नेतृत्वमा सरकार गठनसम्बन्धी विवाद सुरु भएको छ। बुधबारको बैठकमा कांग्रेस कार्यवाहक सभापति सुशील कोइरालाको सरकारको नेतृत्वसम्बन्धी प्रस्तावमाथि केन्द्रीय सदस्यहरुले प्रारम्भमै विरोध गरे। 
संसदीय दलका नेता रामचन्द्र पौडेलले सरकारको नेतृत्व गर्ने प्रस्तावमा केन्द्रीय सदस्यले विमति जनाएपछि बैठक बिहीबारसम्म स्थगित गरिएको छ।
बैठकमा कोइरालाले प्रस्ताव छलफलमा ल्याउनेबित्तिकै केन्द्रीय सदस्य गोविन्दराज जोशी र सुजाता कोइरालाले सरकार गठनको औचित्यमै प्रश्न उठाए। जोशीले सरकारमा जानुपर्ने कारण नीतिगत रुपमा स्पष्ट गर्न माग गरे भने सुजाताले हतारिएर सरकारको नेतृत्व लिन नहुने धारणा राखिन्।
‘बहुमतीय सरकारको नेतृत्व लिनेबारे दसचोटि सोच्नुपर्छ,' बैठकपछि सुजाताले संवाददातासँग भनिन्, ‘माओवादीलाई पन्छाएर संविधान बन्दैन।' 
माओवादीसँग आफ्ना अडान यथावत राख्दै सम्पर्क बढाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो। ‘मलाई कांग्रेसबाट को प्रधानमन्त्री हुन्छ भन्ने सरोकार छैन,' उनले भनिन्, ‘कांग्रेस नेतृत्वको सरकारबाट संविधान लेखिन्छ कि लेखिँदैन भन्ने मात्र हो।' 
कार्यवाहक सभापति कोइराला र पौडेल कांग्रेस नेतृत्वको सरकार गठनको गृहकार्यमा जुटिरहेका बेला नेतृत्व लिने या नलिने सैद्धान्तिक निर्णय गर्नुपर्ने चुनौतीपूर्ण अवस्था आएको छ। 
‘पार्टी सरकारमा सहभागी हुने कि नहुने सैद्धान्तिक बहस सुरु भएको छ,' पार्टी प्रवक्ता अर्जुननरसिंह केसीले संवाददातासँग भने, ‘पार्टीले सरकार निर्माणको नेतृत्व लिने कि नलिने टुंगो लागेपछि मात्र व्यक्तिको टुंगो लाग्छ।' सहमति हुन नसके पार्टी र संसदीय दलको विधानअनुसार निर्णय लिने उनले बताए।
एक महिनायता कांग्रेसमा सरकारको नेतृत्व कसले लिने भन्ने विवाद चलिरहेको छ। कार्यवाहक सभापति कोइरालाले संसदीय दलका नेता रामचन्द्र पौडेलको पक्षमा लबिङ गर्दै आएका छन् भने बरिष्ठ नेता शेरबहादुर देउवा र महामन्त्री कुलबहादुर गुरूङले समेत नेतृत्वको दाबी गरिरहेका छन्। पौडेलविरुद्ध देउवा र गुरूङको सहकार्य कायम छ।
केन्द्रीय समिति र संसदीय दलमा पौडेलको पकड छ भने कांग्रेसको अर्को निर्णायक निकाय संसदीय बोर्डमा देउवा र गुरूङको गठबन्धन बहुमतमा छ। बुधबार केन्द्रीय समिति बैठक क्रममा देउवा र गुरूङबीच पटकपटक देउवा कार्यकक्षमा भेटवार्ता गरेका थिए। 
पौडेलको नाम प्रधानमन्त्रीमा प्रस्ताव गर्ने गृहकार्य बुधबार बिहानमात्र भएको स्रोतले जनाएको छ। कोइराला निवास महाराजगन्जमा सुशील, पौडेल र नजिकका केही नेताले केन्द्रीय समितिमा प्रस्ताव राख्ने रणनीति बनाएका थिए। 
‘कांग्रेस नेतृत्व सरकारको मुद्दा बेमौसमको बाजा जस्तै भयो,' उपसभापति गोपालमान श्रेष्ठले भने, ‘बल्ल सरकारमा जाने कि नजाने भन्ने आधिकारिक छलफल सुरु भएको छ।' 
पालैपालो नेतृत्व: बास्तोला
केन्द्रीय समितिमा सुरु भएको छलफलबाट कांग्रेसको नेतृत्वका सरकार नबन्ने अवस्था बनेको केन्द्रीय सदस्य चक्रप्रसाद बास्तोलाले बताए। ‘आजको बैठकका आधारमा भन्ने हो भने कांग्रेसको सरकार बन्दैन,' बास्तोलाले नागरिकसँग भने, ‘म अर्को बैठकमा सरकार निर्माणको चक्रीय अवधारणा राख्छु।'
माओवादी, कांग्रेस र एमालेले मिलेर सरकार बनाउनुपर्ने र पालैपालो नेतृत्व लिने उनको अवधारणामा छ। 
‘यसरी सरकार बन्यो भने ४ सय ६० सभासद्को समर्थन हुन्छ,' बास्तोलाले भने, ‘दुई तिहाइको त्यस्तो सरकार दिगो पनि हुन्छ।'

पर्वतको दुर्लुङ गाविसकी पुण्यवती शर्मा र लालवहादुर सुनार अन्तरजातीय विवाह गरेपछि तस्बिर खिचाउँदै । केटी पक्षबाट विवाह नगर्न दवाव दिएपछि दलित अधिकारकर्मीहरुको सहयोगमा दुबैजना विवाह वन्धनमा बाँधिएका हुन् । फोटोग्राफर : विमल खतिवडा 

कास्की पोखरामा पहिरो

कास्कीको पोखरामा गएराति गएको पहिरोका कारण जोखिममा परेको घर साथमा सुरक्षाकर्मीहरु उद्धार गर्दै ।

अपहरणकारी सार्वजनिक

डा.भक्तमान श्रेष्ठ अपहरण काण्डमा पक्राउ परेका तीन अभियुक्त बायाँबाट क्रमस: बद्री ढुङ्गाना, नविन क्षेत्री र सुनिल श्रेष्ठ । डा.श्रेष्ठलाई भीमसेन पण्डित समूहले अपहरण गरेको प्रहरीको दाबी छ । 

‘कांग्रेस नेतृत्वको बहुमतीय सरकारमा एमाले सहभागि हुँदैन’

काठमाण्डौ- नेकपा एमाले संसदीय दलका प्रमुख सचेतक भीम आचार्यले आफ्नो पार्टी कुनै पनि खाले बहुमतीय सरकारमा सहभागी नहुने स्पष्ट पार्नु भएको छ ।
राजधानीमा बुधबार आयोजित साक्षत्कार कार्यक्रममा नेता आचार्यले भन्नुभयो, ‘हामी सहमतिको सरकारको पक्षमा रहेका छौं । सहमतिका लागि आफ्नै नेतृत्वको बहुमतीय सरकार छाडेका हौं । अब बहुमतीय सरकारको मुलुकमा कुनै औचित्य छैन ।’
कांग्रेसको नेतृत्वमा बहुमतीय सरकार बनेपनि एमाले सहभागि नहुने उहाँको भनाई थियो ।
यद्यपि उहाँले सहमतिको सरकार बन्ने अवस्थामा नेपाली कांग्रेसको नेतृत्व एमालेलाई स्विकार्य हुने बताउनुभएको थियो ।
यथास्थितिमा माओवादीको नेतृत्वमा र मधेसवादी दलहरुको नेतृत्वमा सरकार बन्ने सम्भावना नरहेको स्पष्ट पार्दै आचार्यले सहमतिको सरकार निर्माण गर्न जसले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ उसैको नेतृत्वलाई एमालेले स्विकार गर्ने बताउनुभयो ।
नेतृत्व गर्ने जिम्मेवारी एमालेको काँधमा आए त्यसलाई एमालेले स्विकार गर्ने स्पष्ट पार्दै एमालेभित्र नेतृत्वको कुनै विवाद नरहेको उहाँको भनाई थियो ।
नेता आचार्यले भन्नुभयो, ‘पार्टी अध्यक्षको नाताले झलनाथ खनाल नै सहमतिको सरकारको प्रधानमन्त्री बन्नु हुन्छ ।’ बुहमतीय पद्दतीमा पनि सहमतिको संभावना कायम रहेको उल्लेख गर्दै आर्चायले त्यसकोलाग्ाी एमालेले आन्तरिक रुपमा छलफललाई तिब्र पारिरहेको उहाँको भनाई थियो ।

प्रचण्डको विकल्पमा भट्टराईः राम कार्की

काठमाण्डौ- पार्टी अध्यक्ष प्रचण्डको नेतृत्वमा सहमति जुटन नसकेपछि एकीकृत नेकपा माओवादीले सहमतिको अन्तिम प्रयास स्वरुप प्रचण्डको विकल्पमा पार्टीका उपाध्यक्ष डा. बाबुराम भट्टराईलाई सहमतिको सरकारको प्रधानमन्त्रीको रुपमा सार्ने भएको छ ।
राजधानीमा बुधबार आयोजित साक्षत्कार कार्यक्रममा माओवादी पोलिटब्यूरो सदस्य राम कार्कीले त्यस्तो खुलासा गर्नुभएको हो ।
नेता कार्कीले भन्नुभयो, ‘सहमतिको सरकारकालागि अन्य दलले नपत्याएको अवस्थामा पत्याउने नेतालाई अगाडि सार्नु पर्छ । हाम्रो पार्टीले पनि त्यही गर्न लागेको हो ।’
उहाँले अन्य दलले समेत भट्टराईको नाममा जोड दिएकोले सहमतिको लागि माओवादी प्रचण्डको विकल्प दिन तयार भएको जानकारी दिनुभयो ।
नेता कार्कीले भन्नुभयो, ‘एक दुई दिनमै पार्टीको स्थायी समिति वा पोलिटब्यूरोको बैठक बसेर डा. भट्टराईलाई भावी प्रधानमन्त्रीको रुपमा अगाडि सार्दै छौं । सहमति हुन नसकोको अवस्थामा कम्तिमा दुई तिहाई बहुमतको सरकार निर्माण गर्ने विषयमा पनि सोही बैठकले पार्टीको पुरानो धारणालाई परिवर्तन गर्ने छ ।’

कांग्रेस, एमाले र मधेसवादी दलले समेत भट्टराईको नाममा सहमति बन्न सक्छ भनेर सार्वजनिक अभिब्यक्ति दिईरहेको अवस्थामा भट्टराईको नाम पार्टीले अगाडि सारे ती दलहरु नैतिक दवावमा पर्ने समेत उहाँको भनाई थियो ।

उहाँले भन्नुभयो, ‘कांग्रेसको नेतृत्वमा कुनै हालतमा हामी सरकार बन्न दिंदैनांै ।’

उहाँले जनयुद्धकालमा समानान्तर सरकारको सफल सञ्चालन गरिसकेको र अर्थमन्त्रालय समेत उदाहरणीय ढंगले सञ्चालन गरेकोले भट्टराईमाथि जनताको अपेक्षा बढी रहेको समेत बताउनुभयो ।नेता कार्कीले बहुमतीय सरकारले शान्ति र संविधान निर्माण गर्नु पर्ने जिम्मेवारी पुरा गर्न नसक्ने बताउँदै कुनै पनि खाले बहुमतीय सरकारमा माओवादी सहभागी नहुने समेत सो अवसरमा स्पष्ट पार्नुभएको थियो ।

भारतीय नक्सलबादी माओवादी सँगको सम्बन्धको बारेमा राखेको जिज्ञासामा कार्कीले भन्नुभयो, ‘भारतीय माओवादीसँग अहिले हाम्रो सैद्धान्तिक सम्बन्ध छ । पहिले कार्यगत सम्बन्धै थियो । हामीले भारतीय संस्थापन पक्षले मुक्तीका लागी लडेका जनतामाथि दमन गरेकोले हामीले भारतको विरोध गरेका हौं ।’

इनार सफा गर्न गएका दुईको मृत्यु

काठमाडौं- राजधानीको ज्याठास्थित बेइजिङ होटलअगाडिको इनारमा सफा गर्न पसेका दुई जनाको मृत्यु भएको छ। सफा गर्न गएका एक जना नफर्केपछि के भएछ भनेर हेर्न गएका अर्का व्यक्तिको पनि मृत्यु भएको हो। 
उनीहरुको शव इनारभित्रै छ। मृतकको परिचय खुल्न नसकेको नागरिकन्युजकर्मी केपी ढुङ्गानाले जनाएका छन्।

एमालेको रणनीति हेरेर मात्र निर्णय: काँग्रेस

भावी प्रधानमन्त्रीका सम्बन्धमा काँग्रेसले एमालेको रणनीति हेरेर मात्र निर्णय गर्ने भएको छ ।
बुधबार पार्टी कार्यालयमा बसेका बैठकपछि प्रबक्ता अर्जुननरसिंह केसीले एमालेको रणनीति के हुन्छ भन्ने हेरेर मात्र निर्णय गर्नुपर्ने कुरा उठेकाले निर्णयमा नपुगिएको उल्लेख गरे । 
बैठकमा धेरै जसो समय महाधिवेशनको तयारीमा छलफल भएको र सरकार गठनका सम्बन्धमा विषय प्रवेश मात्र भएको पनि उनले बताए । 
'भोली पनि सरकार गठन र प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारको बारेमा छलफल हुनेछ' केसीले संवाददाताहरुसंग भने, 'पर्सीसम्ममा हामी ठौस निर्णयमा पुग्छौं ।' काँग्रेसको बैठक बिहीबार ११ बजे फेरी बस्दैछ ।
काँग्रेसमा संसदीय दलका नेता रामचन्द्र पौडेल, नेता शेरबहादुर देउवा र महामन्त्री कुलबहादुर गुरुङ प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार बन्ने दौडमा छन् । आफैभित्रको विवादका कारण काँग्रेसको निर्णय आउन ढिलाई भएको बताइन थालेको छ ।

माओवादीलाई पाखा नपारः सुजाता

उपप्रधानमन्त्री सुजता कोइरालाले माओवादीलाई 'वाइपास' गरेर शान्ति प्रकृया र संविधान निर्माण टुङ्ग्याउन नसकिने बताएकी छन् ।
बुधबार केन्द्रिय समितिको बैठकपछि संवाददाताहरुसंग उनले माओवादीसंग दुरी बढाएर जाँदा समस्याको समाधान हुन नसक्ने उल्लेख गरिन् । 
'काँग्रेसले आफ्नो नेतृत्वको बहुमतीय सरकारको तयारी गर्दा पहिला शान्ति प्रकृया र संविधान निर्माणको कार्य अघि बढ्न सक्छ की सक्दैन भन्ने कुराको मुल्यांकन गरिनुपर्छ' उनले भनिन् । 
काँग्रेसले भने माओवादीले लडाकुको समायोजन तथा पुनस्थापनाका लागि ल्याएको प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दै बृहत शान्ति सम्झौताको कार्यन्वयन अघि माओवादीले सरकारको नेतृत्व गर्न नसक्ने भन्दै आफ्नो नेतृत्वमा बहुमतको सरकार बनाउन अभियान थाली सकेको छ ।

बामदेवले भने, 'झलनाथ जी प्रधानमन्त्री'

एमाले अध्यक्ष झलनाथ खनालको नेतृत्वमा राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बन्ने सोही पार्टी उपाध्यक्ष वामदेव गौतमले बताएका छन् ।माओवादीसंग आफनै सेना रहेकाले काँग्रेस र एमालेले नेतृत्व दिन नसक्ने भनिसकेका अवस्थामा नेता गौतमले माओवादीले पनि अन्त्यमा आएर खनाललाई प्रधानमन्त्रीको लागि समर्थन गर्ने बिश्वास व्यक्त गरे ।

धनगढीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनले माओवादी बिनाको सरकारले शान्ति र संबिधान निमार्ण गर्न नसक्नेसमते बताए ।

'काँग्रेसलाई नेतृत्व दिंदा माओवादी फेरी बाहिर नै पर्ने भएकाले अध्यक्ष खनाल नै प्रधानमन्त्री सर्वस्वीकार्य ब्यक्ति हुन' उनले भने, 'बहुमतीय सरकार मात्रै वन्नु मुलकको लागि दुर्भाग्य हुने छ ।' 

नेता गौतमले अनमिनप्रति गुनासो गर्नुको कुने औचित्य र अर्थ नभएकोसमेत बताए । पार्टीको आन्तरिक कार्यक्रमको लागि नेता गौतम मंगलबार धनगढी आएका हुन् ।

तीन महिनादेखि बन्धनमा

ऐँसेलुखर्क खोटाङकी ३५ वषर्ीया चन्द्रमाया निरौलालाई तीन महिनादेखि दाम्लोले बाँधेर राखिएको छ　। १५ वर्षदेखि मानसिक सन्तुलन गुमाएकी चन्द्रमाया पछिल्लो समयमा आक्रामक बन्दै गएपछि बाँधेर राख्नुपरेको उनकी आमा दीर्घमाया लामिछानेले बताएकी छिन्　।
'घरकालाई मात्र होइन, गाउँलेलाई समेत जे पायो त्यहीले झटारो हान्ने गरेकाले बाँधेर राख्न बाध्य छु,' दीर्घमायाले भनिन्, 'छोरीको उपचारमा थुप्रै पैसा सकियो, तर निको भएन, अहिले यस्तो अवस्था आयो　।' तीन महिनाअघिदेखि छोरीलाई नबाँधी नहुने अवस्था आएको भन्दै दीर्घमायाले भनिन्, 'छोरीलाई दुवै हात बाँधेर राख्नुपर्दा साह्रै दुःख लागेको छ　। छोरीको माया कुन आमाबाबुलाई नलाग्ला र ? तर के गर्ने, ज्यान जोगाउनै गाह्रो भयो　। जे भेट्छे, त्यसैले आइलाग्छे　।'
६ सन्तानकी आमा चन्द्रमायाको उपचारमा आमा दीर्घम्ाायाले ३१ हजार रुपैयाँ खर्च गरिन्　। 'धामीझाँक्री लगाउँदैमा ३१ हजार रुपैयाँ सकियो, तर रोग बीसको उन्नाइस भएन, दीर्घमायाले भनिन्, 'हात नबाँधे आफूले लगाएको लुगासमेत च्यातच्युत पार्छे　। उसकै लाज ढाक्न पनि हात बाँधेर राख्न बाध्य छौँ　।' आर्थिक अभावमा छोरीको उपचार गर्न सहरका अस्पतालमा भने लैजान नसकेको उनले बताइन्　। 'गाउँघरमै उपचार गरेर भएको पैसा सकियो, सहर लैजान कसरी सकिन्छ र ?' उनले दुःख पोखिन्　।
तीन छोरा र तीन छोरीकी आमा चन्द्रमाया निरौलाको उपचारमा उनका श्रीमान्ले समेत सकेको उपचार गरेका थिए　। तर, रोग निको भएन　। खोटाङ ऐँसेलुखर्क बिहे गरेर गएकी चन्द्रमाया अहिले माइती पावै, सोलुखुम्बुमै बस्दै आएकी छिन्　। मानसिक सन्तुलन गुमाएकी चन्द्रमाया गर्भवती रहेको आमा दीर्घमायाले बताइन्　।

भानुको सम्झनामा

भानुभक्तलाई प्रेरणा दिने घाँसीको सम्झनामा निर्माण गरिएको तनहुँको घाँसीकुवा-५ स्थित पार्कमा भानुभक्त र घाँसीको सालिकमा मंगलवार अविर दलेर खेल्दै वालवालिका । भानु-घाँसी स्मारक पार्क व्यवस्थापन समितिले मंगलवार १ सय ९७ औं जन्मजयन्ती मनायो ।

भानु जयन्तीका अवसरमा राजधानीका विद्यार्थीले निकालेको र्‍याली। तस्बिर:विजय गजमेर

२२ दलद्वारा प्रमुख तीन दल विरुद्ध खेद प्रस्ताव पारित

संविधानसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने २२ दलले प्रमुख तीन दल विरुद्ध खेद प्रस्ताव पारित गरेको छ । तराई-मधेस लोकतान्त्रिक पार्टीको संसदीय दलको कार्यालयमा मंगलबार बसेको बैठकले शान्ति प्रकृया र संविधान निर्माण अघि बढाउन नसकेकोमा माओवादी, कांग्रेस र एमाले विरुद्ध खेद पारित गरेको हो ।
बैठकपछि जनशक्ति पार्टीका नेता प्रकासचन्द्र लोहनीले प्रमुख तीन दलको सत्ता लुछाचुडीका कारण शान्ति र संविधान अलपत्र परेको बताए ।
ति दलले संविधानसभाबाटै नयाँ सरकार बनाउन प्रमुख तीन दललाई दवाव दिने भएका छन् । सहमतिमै राष्ट्रिय सरकार निर्माण गर्न उनीहरुले प्रमुख दललाई दवाव दिने भएका छन् ।

सामुदायिक वनमा फलफुल र जडिबुटीका विरुवा रोप्दै

अर्घाखाँचीको किमडाँडा गाविसको पाहारपाखो सामुदायिक वनमा फलफुल र जडिबुटीका विरुवमा रोप्दै उपभोक्ताहरु । वनमा उनीहरुले दश हेक्टर क्षेत्रफलमा तीन हजार फलफुलका विरुवा लगाएका छन । फोटो: वीरेन्द्र केसी

१ सय १० अर्बको आंशिक बजेट प्रस्तुत (बजेट भाषणको पूर्णपाठ)

अर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले काम चलाउका लागि १ सय 1० अर्व २१ करोड ७२ लाख ८० हजार रुपैयाँको अंशिक बजेट प्रस्तुत गरेका छन् । 

उनले सोमबार संसदको बैठकमा कुल बजेटको एक तिहाइ बराबरको बजेट प्रस्तुत गरेका हुन् । बजेटसाथै संञ्चित कोषको रकम झिक्ने र खर्च गर्ने विद्येयक पनि पेश गरिएको छ ।
प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपालले राजीनामा दिइसकेको तर नयाँ सरकार बन्न नकसेको अबस्थामा काम चलाउ सरकारका अर्थ मन्त्रीको हैसियतले काम चलाउन बजेट ल्याएका हुन् । 
बिशेष गरेर भइरहेका कामहरुलाई निरन्तरता र प्रशासनलाई सुचारु गर्न तलव भत्तालगायत नरोकियोस् भनेर यस प्रकारको बजेट ल्याएका हुन् । यस बजेटले राजस्व दरमा वा विकास नया“ परियोजनाहरुमा कुनै किसिमको प्रभाव पार्ने छैन । यसैबीच बैठकले आवश्यक सेवा कार्यहरुको संचित कोषको रकम झिक्ने र खर्च व्यवस्था गर्ने बिधेयक सर्वसम्मतिले पारित गरेको छ ।

राजनीतिक संकीर्णताका बाधक
अर्थमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले राजनीतिक संकीर्णताका कारण अपेक्षित आर्थिक बृद्धिदर हासिल गर्न नसकेको उल्लेख गरेका छन् ।
संसदमा अंशिक बजेट प्रस्तुत गर्दै पाण्डेले ५.५ प्रतिशतको बृद्धिदर अपेक्षा गरिएकोमा जम्मा ३.५ प्रतिशत मात्र हुनसकेको उल्लेख गरेका छन् ।
उनले संविधानसभाको निर्वाचन पछिको तीन वटै बजेट समयमा प्रस्तुत हुने र पारित गर्ने काम हुन नसक्दा जनताको विकासको अपेक्षा पुरा हुन नसकेकोसमेत उनले उल्लेख गरे ।
'राजनीतिक किचलोले जनताको विकासप्रतिको अपेक्षा पुरा गर्न सकेनौं' उनले भने, 'हामी पार्टीगत संकिर्णता भन्दा माथि उठ्न सकेका छैनौं ।' 
संविधानसभाको निर्वाचनपछि शान्ति र राजनीतिक स्थिरता तथा विकासका अपेक्षा पुरा हुने अपेक्षा राखेकोमा राजनीतिक खिचातानीकै कारण पुरा हुन नसकेको उनले उल्लेख गरे ।

राष्ट्रपतिले सहमतिका लागि दिएको पाँच दिने सीमा आज सकिँदै

बहुमतीय सरकार पनि अनिश्चित
माधव ढुङ्गेल, काठमाडौं, असार २८- राष्ट्रपति रामवरण यादवले राष्ट्रिय सरकार गठनका लागि दलहरूलाई दिएको थप पाँच दिनको समयसीमा सोमबार साँझ सकिँदै छ। तर नयाँ सरकार चयन थप अनिश्चित बन्दै छ। एकले अर्काको नेतृत्व नस्वीकार्दा दलहरू तत्काल राष्ट्रिय मात्र होइन, बहुमतीय सरकारसमेत बनाउन सक्ने हालतमा छैनन्।

‘सहमतिको सम्भावना क्षीण हुँदै छ, बहुमतीय सरकारको पनि तस्बिर प्रस्ट छैन,' एमाले नेता प्रदीप ज्ञवालीले नागरिकसँग भने।
राष्ट्रपति यादवले राष्ट्रिय सरकार गठनका लागि दलहरूलाई दिएको सातादिने म्याद बुधबार सकिएपछि २५ दलको आग्रहमा पाँच दिन थपेका थिए।

‘अब फेरि कुन मुख लिएर राष्ट्रपतिसमक्ष म्याद थपको अनुरोध गर्ने?,' कांग्रेस प्रमुख सचेतक लक्ष्मण घिमिरेले भने, ‘फेरि म्याद थपको माग गर्नु उचित हुन्न।'
एकीकृत माओवादीका मुख्य सचेतक पोष्टबहादुर बोगटीले पनि फेरि म्याद थप्नु राम्रो नहुने बताए। एमाले सचेतक भीम आचार्यले बहुमतीय प्रणालीबाटै भए पनि सहमतिमा प्रधानमन्त्री चयन गरी सबै पार्टीको सहमतिको सरकार बनाउन प्रयत्न गरिने बताए।
एकीकृत माओवादी, कांग्रेस र एमाले तीन दलको सोमबार दिउँसो बस्ने बैठकले औपचारिक रूपमा राष्ट्रपतिसमक्ष म्याद थप्न आग्रह नगर्ने निर्णय गर्नेछ। त्यसपछि प्रधानमन्त्री चयन गर्ने जिम्मा संसद्का सभामुख सुवासचन्द्र नेम्वाङसमक्ष पुग्नेछ।

दलहरूले म्याद थप्ने निर्णय नगरे मंगलबार राष्ट्रपति रामवरण यादवले अन्तरिम संविधानको धारा ३८ (२) अनुसार, ‘सहमति कायम हुन नसकेमा व्यवस्थापिका-संसद्को तत्काल कायम सम्पूर्ण सदस्य संख्याको बहुमतका आधारमा प्रधानमन्त्री र निजको अध्यक्षतामा मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न' सभामुख सुवासचन्द्र नेम्वाङको नाममा पत्र पठाउनेछन्। मंगलबार दिउँसै सभामुखले कार्यव्यवस्था परामर्श समितिको बैठक राख्ने र त्यसै दिनदेखि बहुमतका आधारमा सरकार गठनको प्रक्रिया सुरु हुने कांग्रेस प्रमुख सचेतक घिमिरेले नागरिकलाई जानकारी दिए। घिमिरेले असार ३१ वा ३२ गते नै संसद्मा प्रधानमन्त्रीको चुनावको कार्यक्रम राखिने सम्भावना व्यक्त गरे।
राष्ट्रपतिले दिएको समयावधिभित्र तीन प्रमुख दल माओवादी, कांग्रेस, एमाले र मधेसी दलका शीर्षनेता आफ्नो नेतृत्वमा राष्ट्रिय सरकारको पहल गरेका थिए। यसबीच भएका वार्तामा ठूला तीन दलले आफ्नो नेतृत्वको सरकारबाहेक बन्न नसक्ने अडान राखेपछि सहमतीय त के, बहुमतीय सरकार चयन हुने सम्भावना पनि क्षीण हुँदै गएको छ। घिमिरेले भने, ‘राष्ट्रिय सहमति त परै जाओस्, बहुमतीय प्रणालीबाट प्रधानमन्त्री चयनमा जान नसक्ने स्थिति छ।'

तीन प्रमुख दलमध्ये एकले अर्को दललाई प्रधानमन्त्रीका लागि लेखेर दिएमा सरकार बन्ने अवस्था छ। ‘अब हामीले एमालेलाई प्रधानमन्त्रीमा समर्थन गर्ने कुरा आउँदैन,' घिमिरेले कांग्रेसको धारणा राखे, ‘एमालेले कांग्रेसलाई समर्थन गरेको छैन।' माओवादीले पनि आफ्नै नेतृत्वमा सरकार बनाउने असफल प्रयास गरेको वर्ष दिन नाघिसकेको छ।

दलहरूबीचको गठजोड हेर्दा बहुमतका आधारमा समेत नयाँ सरकार निर्माण गर्न गाह्रो हुने मूल्यांकन माओवादी केन्द्रीय सचिवसमेत रहेका मुख्य सचेतक बोगटीको छ। ‘पुरानै गठबन्धनतिर उद्यत हुने खेलले पनि राम्रो गर्दैन', बोगटीले भने, ‘माओवादी बहुमत पुगे आफ्नो नेतृत्वमा सरकार बनाउन र नपुगे प्रतिपक्षमा बस्न तयार छ।' अहिले माओवादीलाई कसरी अप्ठेरोमा पार्ने भनेर गठबन्धन प्रयास भइरहेको उनको आरोप छ।
व्यवस्थापिका संसद्को कार्यसञ्चालन नियमावलिको नियम ७ (२) मा ‘सहमति कायम हुन नसकेमा प्रधानमन्त्रीको निर्वाचन सभामुखले तोकेको दिन र समयमा हुने' लेखिएको छ। सभामुख सुवासचन्द्र नेम्वाङले राष्ट्रपतिको चिठी प्राप्त हुनासाथ प्रक्रिया अघि बढाउने यसअघि नै बताइसकेका छन्।

२५ दलको प्रतिनिधित्व रहेको समितिको परामर्शअनुसार, सभामुखले प्रधानमन्त्रीको निर्वाचनको तिथि तोक्नेछन्। १ जना सदस्यको समर्थनमा अर्को सदस्यलाई प्रधानमन्त्री चयन गरियोस् भन्ने प्रस्तावको सूचना महासचिवलाई दिन सक्ने व्यवस्था नियमावलीको नियम ७(३) मा छ। एकभन्दा बढी उम्मेदवारको प्रस्ताव दर्ता भएमा पालैपालो निर्णयार्थ पेस गरिने संसद्का कानूनी सल्लाहकार टेकप्रसाद ढुंगानाले बताए।
तत्काल कायम रहेका सदस्यको बहुमत अर्थात् ३०१ पुर्‍याउने प्रधानमन्त्री चयन हुने व्यवस्था छ। कुनै पनि प्रस्तावले प्रस्ट बहुमत नपाए ती सबै प्रस्तावमाथि पुनः मतदानको तिथि तोकिनेछ। पुनः पालैपालो मतदान हुनेछ। अहिलेको परिस्थिति हेर्दा ३/४ पटक चुनाव हुँदा पनि प्रधानमन्त्री चयन हुन गाह्रो पर्ने एमालेका एक नेताले बताए। उनले भने, ‘त्यसपछि दलहरूबीच नयाँ समीकरण बन्छ कि!' बढी मत पाउने २ जनाबीच मात्र प्रतिस्पर्धा गराउने व्यवस्था छैन।

अस्पष्ट ‘राष्ट्रिय सहमति'
दलहरूले राष्ट्रिय सहमतिको सरकार बनाउने भने पनि यसबारे उनीहरुको बुझाइ आ-आफ्नै छन्। अन्तरिम संविधानमा भने ‘राजनीतिक सहमति' शब्दावली उल्लेख छ। संवैधानिक समितिका सभापति निलाम्बर आचार्यले राजनीतिक सहमतिको सरकार भन्नाले ‘राष्ट्रिय एकताको सरकार' भनेर बुझ्नुपर्ने बताए।

विदेशी अभ्यासमा पहिलो र दोस्रो ठूलो पार्टीको सहभागिताको सरकारलाई राजनीतिक सहमतिको मानिने आचार्यले बताए। माओवादी र कांग्रेस दुवै दल सहभागी नभएको सरकार राष्ट्रिय सरकार हुन नसक्ने उनले बताए।
राष्ट्रपतिका कानूनी सल्लाहकारसमेत रहेका संवैधानिक कानुनका जानकार सूर्य ढुङ्गेल संविधान सहमतिको दस्तावेज भएकाले यो संविधानअनुसार बन्ने सरकार नै सहमतिको सरकार भएको व्याख्या गर्छन्। उनी प्रतिपक्षको समेत सहमतिमा संविधानअनुसार, सरकार सञ्चालन हुने सिद्धान्तको व्याख्या गर्छन्।
एमाले नेता प्रदीप ज्ञवालीले संविधानले २५ दलको साझा सहमतिबाट सरकार चयन हुने परिकल्पना गरेको बताए। उनले भने, ‘राजनीतिक हिसाबले ठूला ३ दल र मधेसी दलको प्रतिनिधित्व हुने सरकारलाई राष्ट्रिय सहमतिको सरकार मान्न सकिन्छ, गणितीय हिसाबले संविधानसभाको दुईतिहाइ सदस्यको समर्थन र जनआन्दोलन भावनाअनुसारको सहमति हो।'